Logopedyczna

Kiedy do logopedy?
Być może właśnie zaobserwowaliśmy, że nasze dziecko ma problemy z komunikowaniem się, nie wyraża poprawnie swoich myśli, nie wymawia określonych głosek. Kiedy powinniśmy zasięgnąć porady logopedy? Żeby odpowiedzieć na to pytanie musimy wiedzieć, jak przebiega prawidłowy rozwój mowy. Należy w tym momencie dodać, że opóźnienia dotyczące pojawiania się kolejnych etapów nie powinny trwać dłużej niż 6 miesięcy.
Według Leona Kaczmarka w rozwoju mowy wyodrębnia się cztery okresy:
1. Melodii (0-1 rok życia) – krzyk, głużenie- dzecko nieświadomie wydaje różne dźwięki towarzyszące nieskoordynowanym ruchom kończyn i całego ciała (2-3 miesiąc), gaworzenie – zamierzone powtarzanie dźwięków (druga połowa pierwszego roku życia). Z końcem 1 roku życia dziecko dużo już rozumie, spełnia proste polecenia, pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata, baba.
2. Wyrazu (1-2 rok życia) – dziecko używa wszystkich samogłosek (oprócz ą, ę), spółgłosek: p,b,m,t,d,n,k,ś, czasem ć. Upraszcza wyrazy, skraca je. Od około 18 miesiąca używa równoważników zdań, a ok. 24 miesiąca powinno wypowiedzieć pierwsze proste zdanie.
3. Zdania (2-3 rok życia)- dziecko wymawia: p,b,m,pi,bi,mi,f,fi,w,wi,ś,ź,ć,dź,ń,ki,gi,k,g,ch,t,d,n,l. Mowa doskonali się, ok. 30 miesiąca pojawia się zaimek „ja”, a ok. 36 miesiąca dziecko powinno wypowiadać zdania złożone z 4-5 słów.
4. Okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 rok życia) – dziecko 3-letnie powinno wymawiać wszystkie samogłoski, spółgłoski z okresu zdania oraz j,ł,li. Pojawiają się głoski s,z,c,dz. Dziecko 4-letnie ma już utrwalone głoski s,z,c,dz, nie powinno już ich wymawiać jako ś,ź,ć,dź. Pojawia się głoska r, choć jej opóźnienie nie powinno jeszcze niepokoić. Głoski sz,ż, cz, dż może zamieniać na s,z,c,dz lub ś,ź,ć,dź. Grupy spółgłoskowe w wyrazach mogą być jeszcze upraszczane. Mowa dziecka 5-letniego jest zrozumiała dla otoczenia. Dziecko potrafi powtórzyć głoski sz, ż, cz, dż w izolacji, choć w mowie spontanicznej mogą być jeszcze wymawiane jako s,z,c,dz. Głoska r często pojawia się dopiero w tym okresie. U sześciolatków mowa powinna już być opanowana pod względem dźwiękowym. Zdarzają się jednak kłopoty z nie opanowaną wymową głosek sz,ż, cz, dż oraz r.
Kiedy więc należy zasięgnąć porady specjalisty?
– występują ponad 6-miesięczne opóźnienia w poszczególnych etapach rozwoju mowy.
– dziecko nie rozumie tego, co do się do niego mówi.
– dziecko mówi mało i niechętnie, porozumiewa się jedynie za pomocą gestów.
– mowa dziecka jest niezrozumiała.
– głos dziecka jest chrypliwy, nosowy albo zbyt cichy.
– dziecko podczas artykulacji wsuwa język między zęby lub ociera nim o wargę. Niestety, na każdym etapie wiekowym jest to wada, z tego się nie wyrasta! Im dłużej rodzic zwleka, tym bardziej wada się utrwala.
– zauważane są zmiany anatomiczne w budowie narządów mowy (np.skrócone wędzidełko podjęzykowe).
– występują wątpliwości, czy dziecko dobrze słyszy.
– dziecko często ma otwartą buzię, śpi z otwartą buzią, chrapie w trakcie snu.
– zauważane są nieprawidłowości w sposobie gryzienia, żucia, połykania pokarmów.
– po ukończeniu 4 roku życia dziecko zamienia głoski dźwięczne na bezdźwięczne: d na t (np. zamiast domek mówi tomek), w na f (zamiast woda mówi fota), g na k (zamiast gęś mówi kęś), b na p (zamiast buda mówi puta).
– dziecko jąka się (2-3 rok życia – jąkanie fizjologiczne, które nie powinno martwić).
Na czym polega terapia logopedyczna?
Terapia poprzedzona jest diagnozą logopedyczną. Logopeda bada dziecko m.in. pod kątem rozumienia poleceń, budowania wypowiedzi, realizacji dźwięków mowy, sprawności i budowy aparatu artykulacyjnego (czyli warg, języka, itd.). Być może poprosi o konsultację innego specjalistę (ortodontę, laryngologa, foniatrę, psychologa), bo źródła problemu mogą być różne, choćby przerost trzeciego migdałka, wada zgryzu, zaburzenia słuchu, czy polipy umiejscowione w nosie.
Przeprowadzony zostaje również wywiad z rodzicami – przed wizytą u logopedy warto przypomnieć sobie, jak nasza pociecha się rozwijała, tj. kiedy zaczęła siadać, wstawać, mówić, czy raczkowała, gaworzyła? Co je? Kiedy wprowadzane były pokarmy o różnej fakturze? Czy dziecko karmione było piersią, czy ssało smoczek? Czy mowa dziecka jest zrozumiała dla jego otoczenia?
Na podstawie wywiadu, obserwacji dziecka i badania logopedycznego stawiana jest diagnoza oraz opracowany zostaje program terapeutyczny. Taki plan pracy z dzieckiem przedstawiony jest rodzicom, którzy powinni kontynuować pracę w domu. Po każdej wizycie rodzic dostaje wskazówki i ćwiczenia logopedyczne. Ćwiczenia tylko w gabinecie logopedycznym nie wystarczą.
W przypadku wady wymowy najpierw prowadzone są ćwiczenia przygotowujące narządy artykulacyjne do prawidłowego ułożenia, potem jest etap wywoływania określonej głoski, następnie utrwalanie owej głoski w sylabch, wyrazach, zdaniach. Dodatkowo prowadzone są ćwiczenia słuchowe, oddechowe, logorytmiczne, itd.
Trwa to często parę tygodni, a czasem i miesięcy – wszystko zależy od wieku dziecka, stopnia utrwalenia wady, rodzaju wady, ale także motywacji dziecka do ćwiczeń oraz od zaangażowania rodziców w proces terapii.

Źródło: G.Demel „Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola”
K. Wnukowska „Czy moje dziecko mówi poprawnie?” Poradnik logopedyczny